Czy prawo do działki ROD wchodzi do spadku?
Nie w taki sposób jak prawo własności nieruchomości.
Działkowiec korzystający z działki ROD najczęściej posiada prawo wynikające z umowy dzierżawy działkowej. Po jego śmierci o dalszym losie tego prawa decydują szczególne przepisy ustawy o ROD, przede wszystkim art. 38.
Samo stwierdzenie nabycia spadku, notarialny akt poświadczenia dziedziczenia albo testament nie powodują więc, że spadkobierca staje się działkowcem.
Osobno trzeba natomiast ocenić sytuację nasadzeń, urządzeń i obiektów należących do zmarłego, np. altany. Ich wartość ma znaczenie dla rozliczeń ze spadkobiercami.
1. Prawo do działki przysługiwało obojgu małżonkom
To najprostsza sytuacja. Jeżeli prawo do działki przysługiwało obojgu małżonkom, po śmierci jednego z nich przypada ono drugiemu małżonkowi.
Nie trzeba wówczas konkurować z dziećmi ani innymi spadkobiercami o prawo do działki. Warto jednak poinformować zarząd ROD o śmierci działkowca i przedłożyć dokumenty potrzebne do uporządkowania ewidencji ogrodu.
2. Działkowcem był tylko zmarły, ale pozostawił małżonka
Sytuacja wygląda inaczej, jeżeli formalnie prawo do działki przysługiwało wyłącznie zmarłemu.
Pozostały przy życiu małżonek może w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci działkowca złożyć oświadczenie woli o wstąpieniu w stosunek prawny wynikający z prawa do działki.
Jeżeli nie zrobi tego w terminie, prawo do działki wygasa. Nie należy więc czekać na zakończenie postępowania spadkowego – sześciomiesięczny termin biegnie bezpośrednio od dnia śmierci działkowca.
3. Małżonek nie skorzystał ze swojego prawa – co z innymi osobami bliskimi?
Jeżeli małżonek zmarłego nie był współuprawniony do działki i w ciągu 6 miesięcy nie złożył oświadczenia o wstąpieniu w stosunek prawny, prawo do działki wygasa.
Od tego momentu roszczenie o ustanowienie prawa do działki przysługuje innym osobom bliskim zmarłego. Mają one 3 miesiące od dnia powstania roszczenia, czyli od wygaśnięcia prawa do działki.
W praktyce najpierw biegnie sześciomiesięczny termin dla małżonka, a dopiero po jego bezskutecznym upływie rozpoczyna się termin przewidziany dla pozostałych osób bliskich.
4. Zmarły nie pozostawał w związku małżeńskim
Jeżeli działkowiec w chwili śmierci nie pozostawał w związku małżeńskim – np. był kawalerem, panną, wdowcem, wdową albo osobą rozwiedzioną – osoby bliskie mają 6 miesięcy od dnia jego śmierci na zgłoszenie roszczenia o ustanowienie prawa do działki.
Najbezpieczniej złożyć wniosek możliwie szybko i zachować dowód jego doręczenia stowarzyszeniu ogrodowemu.
Kto jest „osobą bliską” w rozumieniu ustawy o ROD?
Ustawa posługuje się własną, zamkniętą definicją osoby bliskiej. Obejmuje ona:
- małżonka;
- dzieci, wnuki i dalszych zstępnych;
- rodziców, dziadków i dalszych wstępnych;
- rodzeństwo;
- dzieci rodzeństwa;
- osoby pozostające z działkowcem w stosunku przysposobienia.
Nie każda osoba pozostająca ze zmarłym w faktycznie bliskiej relacji jest zatem osobą bliską w rozumieniu ustawy. Dotyczy to w szczególności partnera pozostającego ze zmarłym w związku nieformalnym.
Co zrobić, jeżeli kilka osób chce przejąć tę samą działkę?
Może się zdarzyć, że o działkę wystąpi dwoje dzieci albo kilka innych uprawnionych osób. W takim przypadku o ustanowieniu prawa do działki rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym.
Sąd bierze pod uwagę w szczególności to, czy dana osoba korzystała z działki wspólnie ze zmarłym. Znaczenie mogą mieć m.in.:
- zeznania innych działkowców;
- zdjęcia i korespondencja;
- dowody ponoszenia wydatków na działkę;
- dokumenty dotyczące prac wykonywanych na działce.
Samo bycie spadkobiercą nie przesądza automatycznie o tym, kto uzyska prawo do działki.
Czy trzeba mieć stwierdzenie nabycia spadku?
Trzeba rozdzielić dwie kwestie. Prawo do samej działki jest rozstrzygane według szczególnych zasad ustawy o ROD. Natomiast rozliczenie majątku pozostawionego przez zmarłego, w szczególności wartości należących do niego nasadzeń, urządzeń i obiektów, wiąże się z prawami spadkobierców.
Stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia może być potrzebny do wykazania prawa do rozliczenia majątku po zmarłym, ale nie zastępuje zachowania terminów wynikających z art. 38 ustawy o ROD.
Co z altaną, drzewami i innymi rzeczami na działce?
Nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce, które zostały wykonane albo nabyte ze środków działkowca, stanowią jego własność. Chodzi w szczególności o altanę, drzewa i inne nasadzenia, instalacje oraz urządzenia służące korzystaniu z działki.
Jeżeli prawo do działki nie zostanie przejęte przez osobę bliską i działka zostanie następnie przyznana innej osobie, konieczne jest rozliczenie wartości pozostawionych na niej składników majątkowych ze spadkobiercami.
Los własności naniesień jest jednak powiązany z prawem do działki. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba osobno ustalić, czy doszło do kontynuacji prawa przez osobę bliską, czy też prawo wygasło i powstała potrzeba rozliczenia. Więcej wyjaśniam w artykule „Ile należy się działkowcowi za altanę i nasadzenia po utracie działki?”.
Czy zmarły może zapisać działkę ROD w testamencie konkretnej osobie?
Sam testament nie pozwala ominąć zasad przewidzianych w ustawie o ROD. Zapisanie w testamencie, że działkę ma otrzymać konkretne dziecko, wnuk czy inna osoba, nie oznacza automatycznie, że właśnie ta osoba stanie się działkowcem.
Prawo do działki po śmierci zmarłego jest ustalane według art. 38 ustawy o ROD. Testament może natomiast mieć znaczenie dla dziedziczenia majątku zmarłego, w tym roszczeń związanych z wartością składników znajdujących się na działce.
Co powinien zrobić członek rodziny po śmierci działkowca?
- Ustalić, komu formalnie przysługiwało prawo do działki – jednemu czy obojgu małżonkom.
- Ustalić dokładną datę śmierci działkowca.
- Sprawdzić, który termin z art. 38 ustawy o ROD ma zastosowanie.
- Skontaktować się z zarządem ROD.
- Złożyć odpowiednie oświadczenie albo wniosek na piśmie.
- Zachować potwierdzenie jego doręczenia.
- W przypadku kilku zainteresowanych ustalić, czy konieczne będzie postępowanie sądowe.
- Oddzielnie uporządkować dziedziczenie i rozliczenie wartości altany, nasadzeń oraz innych składników majątku.
Najważniejsze terminy – w skrócie
- Prawo przysługiwało obojgu małżonkom: po śmierci jednego z nich przypada drugiemu.
- Prawo przysługiwało tylko zmarłemu, który pozostawił małżonka: małżonek ma 6 miesięcy od śmierci na złożenie oświadczenia.
- Małżonek nie skorzystał z prawa: inne osoby bliskie mają 3 miesiące od wygaśnięcia prawa do działki.
- Zmarły nie pozostawał w związku małżeńskim: osoby bliskie mają 6 miesięcy od śmierci na zgłoszenie roszczenia.
- Kilka osób chce przejąć działkę: o ustanowieniu prawa rozstrzyga sąd.
Podsumowanie
Działka ROD po śmierci działkowca nie jest zwykłym składnikiem spadku. O tym, kto może uzyskać prawo do dalszego korzystania z niej, decydują szczególne przepisy ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych.
Największym ryzykiem jest przegapienie terminu. Jeżeli nie jest jasne, komu przysługuje prawo do działki, kilka osób chce ją przejąć albo zarząd ROD odmawia ustanowienia prawa, warto przeanalizować sprawę jeszcze przed upływem ustawowych terminów.
Szerzej o różnicy między przeniesieniem prawa a sukcesją po śmierci działkowca przeczytasz w poradniku „Czy działkę ROD można sprzedać albo odziedziczyć?”.
← Poradnik ROD