Samo podpisanie umowy nie przenosi jeszcze prawa do działki
Przy działkach ROD często używa się potocznego określenia „sprzedaż działki”. W sensie prawnym nie dochodzi jednak do sprzedaży gruntu. Dotychczasowy działkowiec przenosi na inną osobę prawa i obowiązki wynikające z prawa do działki, a strony ustalają także rozliczenie związane z nasadzeniami, urządzeniami i obiektami znajdującymi się na działce.
Umowa przeniesienia prawa do działki musi być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. To jednak dopiero pierwszy etap. Zgodnie z art. 41 ustawy o ROD skuteczność przeniesienia zależy od zatwierdzenia przez stowarzyszenie ogrodowe.
W praktyce oznacza to, że osoba, która podpisała umowę i zapłaciła uzgodnioną kwotę, nie uzyskuje prawa do działki wyłącznie dlatego, że pieniądze zostały już przekazane zbywcy.
Ile czasu ma zarząd ROD?
Po otrzymaniu pisemnego wniosku o zatwierdzenie przeniesienia prawa do działki stowarzyszenie ogrodowe ma 2 miesiące na złożenie oświadczenia w tej sprawie.
Jeżeli w tym terminie nie zatwierdzi przeniesienia ani skutecznie nie odmówi jego zatwierdzenia, przeniesienie uważa się za zatwierdzone z upływem dwumiesięcznego terminu.
Dlatego przed przyjęciem, że „zarząd odmówił”, trzeba sprawdzić:
- kiedy doręczono kompletny wniosek o zatwierdzenie;
- kiedy podjęto uchwałę;
- kiedy oświadczenie o odmowie doręczono obu stronom umowy;
- czy odmowa została sporządzona w wymaganej formie i zawiera uzasadnienie.
Daty te mają znaczenie zarówno dla oceny skuteczności odmowy, jak i dla dalszych rozliczeń między stronami.
Kiedy zarząd może odmówić?
Odmowa zatwierdzenia przeniesienia prawa do działki może nastąpić z ważnych powodów. Musi mieć formę pisemną i zawierać uzasadnienie – pod rygorem nieważności.
Ustawa przewiduje również szczególny przypadek, w którym stowarzyszenie odmawia zatwierdzenia, ale jednocześnie wskazuje inną osobę gotową zapłacić działkowcowi wynagrodzenie w wysokości podanej we wniosku. Wskazana osoba ma 2 tygodnie na złożenie pisemnego oświadczenia o gotowości zapłaty. Jeżeli tego nie zrobi, wniosek działkowca uważa się za uwzględniony.
Mechanizmu wskazania innej osoby nie stosuje się przy przeniesieniu prawa do działki na osobę bliską.
Sama niechęć zarządu do konkretnego nabywcy nie wystarcza. Każda odmowa wymaga oceny w konkretnym stanie faktycznym.
Zapłaciłem przed zatwierdzeniem. Czy mogę żądać zwrotu?
Jeżeli przeniesienie prawa do działki ostatecznie nie stało się skuteczne, a nabywca zapłacił zbywcy kwotę przewidzianą w umowie, zasadniczo powstaje podstawa do żądania jej zwrotu.
Roszczenie kieruje się do osoby, która otrzymała pieniądze, a nie do zarządu ROD. Zarząd nie jest stroną umowy przeniesienia prawa do działki i co do zasady nie odpowiada za rozliczenia między zbywcą a nabywcą.
Podstawą żądania mogą być postanowienia samej umowy, a w odpowiedniej sytuacji również przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym. Ostateczna kwalifikacja zależy jednak od treści dokumentu, w szczególności od:
- tego, za co dokładnie zapłacono;
- terminu i warunków płatności;
- zastrzeżenia zaliczki albo zadatku;
- postanowień dotyczących odmowy zatwierdzenia;
- tego, czy strony nadal dążą do wykonania umowy.
Nie każda poniesiona kwota podlega automatycznie zwrotowi przez zbywcę. Osobno trzeba ocenić np. koszt notarialnego poświadczenia podpisów, opłaty bankowe czy ewentualne rozliczenia podatkowe.
Zwrot pieniędzy czy zakwestionowanie odmowy?
To najważniejsza decyzja w takiej sprawie.
Każda ze stron umowy może wystąpić do sądu o uznanie odmowy za bezpodstawną. Prawomocne orzeczenie sądu zastępuje zatwierdzenie przeniesienia prawa do działki.
Jeżeli nabywcy nadal zależy na konkretnej działce i istnieją podstawy do twierdzenia, że odmowa była bezpodstawna, warto najpierw ocenić możliwość jej zakwestionowania. Jeżeli natomiast nabywca nie chce prowadzić sporu o działkę albo odmowa ma solidne podstawy, praktycznym rozwiązaniem może być wezwanie zbywcy do zwrotu zapłaconej kwoty.
Nie należy podejmować obu kierunków bez oceny ich wzajemnego wpływu. Żądanie pełnego zwrotu i traktowanie umowy jako definitywnie niewykonanej może być trudne do pogodzenia z jednoczesnym twierdzeniem, że umowa nadal powinna zostać wykonana po sądowym zastąpieniu zatwierdzenia.
Co zrobić krok po kroku?
- Ustal datę złożenia kompletnego wniosku o zatwierdzenie.
- Sprawdź, czy minęły 2 miesiące i czy odmowa została skutecznie doręczona.
- Przeczytaj uzasadnienie odmowy i oceń, czy wskazany powód może być uznany za ważny.
- Sprawdź umowę: moment płatności, warunek zatwierdzenia, zaliczkę lub zadatek oraz zasady zwrotu.
- Zdecyduj, czy celem jest nadal uzyskanie prawa do działki, czy odzyskanie pieniędzy.
- W razie wyboru zwrotu wezwij zbywcę do zapłaty w konkretnym terminie.
- Zabezpiecz umowę, potwierdzenie przelewu, wniosek do zarządu, uchwałę i dowody doręczeń.
Jak zabezpieczyć się przed takim problemem?
Najbezpieczniej nie przekazywać całej uzgodnionej kwoty bez uregulowania w umowie, co stanie się z pieniędzmi, jeżeli zarząd odmówi zatwierdzenia.
Można przewidzieć m.in.:
- płatność dopiero po zatwierdzeniu przeniesienia;
- podział płatności na etapy;
- jednoznaczny obowiązek zwrotu w razie odmowy;
- konkretny termin zwrotu i odsetki za opóźnienie;
- rozwiązanie ograniczające ryzyko przekazania pieniędzy bezpośrednio zbywcy przed zatwierdzeniem.
Najbardziej ryzykowny jest wariant, w którym nabywca płaci całą kwotę „na zaufanie”, a umowa nie określa, co stanie się w razie odmowy zarządu.
Podsumowanie
Odmowa zatwierdzenia umowy nie oznacza automatycznie, że zapłacone pieniądze przepadają. Trzeba jednak rozdzielić dwie kwestie: możliwość zakwestionowania odmowy oraz rozliczenia między stronami umowy.
Jeżeli przeniesienie prawa do działki nie dochodzi do skutku, żądanie zwrotu zapłaconej kwoty co do zasady kieruje się do zbywcy. Jeżeli odmowa jest bezpodstawna, możliwe jest natomiast wystąpienie do sądu, którego orzeczenie zastąpi zatwierdzenie.
← Poradnik ROD