Nie. Samo objęcie terenu ROD określoną strefą w planie ogólnym nie powoduje likwidacji ogrodu ani wygaśnięcia prawa do działki. Plan ogólny może jednak mieć znaczenie dla przyszłego sposobu zagospodarowania tego terenu, dlatego warto wiedzieć, co dokładnie z niego wynika i kiedy rzeczywiście pojawia się ryzyko likwidacji.
Czym jest plan ogólny gminy?
Plan ogólny został wprowadzony reformą systemu planowania przestrzennego. Uchwala go rada gminy, a dokument obejmuje co do zasady obszar całej gminy.
W planie ogólnym określa się przede wszystkim strefy planistyczne i gminne standardy urbanistyczne. Fakultatywnie mogą zostać w nim wyznaczone także obszary uzupełnienia zabudowy oraz obszary zabudowy śródmiejskiej.
Plan ogólny jest aktem prawa miejscowego i ma duże znaczenie dla późniejszego uchwalania nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Nowy plan miejscowy musi być zgodny z planem ogólnym.
Nie oznacza to jednak, że plan ogólny i miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego są tym samym dokumentem.
Plan ogólny to nie plan miejscowy
To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie.
Plan ogólny wyznacza ramy polityki przestrzennej gminy. Dzieli jej obszar na strefy planistyczne i wskazuje, jakie rodzaje terenów mogą być w nich przewidywane.
Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego określa natomiast konkretne przeznaczenie poszczególnych terenów. Dlatego stwierdzenie, że sam plan ogólny „przeznaczył ROD pod zabudowę”, może być zbyt daleko idące. Trzeba sprawdzić, jaki dokument rzeczywiście został uchwalony i co dokładnie z niego wynika.
Plan ogólny nie uchyla też automatycznie obowiązujących wcześniej planów miejscowych. Jeżeli dla terenu ROD obowiązuje już MPZP, zachowuje on moc po wejściu w życie planu ogólnego.
Czy ROD musi znaleźć się w strefie zieleni i rekreacji?
Nie. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących planów ogólnych.
Pierwotne przepisy wykonawcze rzeczywiście wywołały obawy środowiska działkowego, ponieważ tereny ogrodów działkowych nie były jednakowo uwzględnione we wszystkich strefach planistycznych.
Sytuacja zmieniła się po nowelizacji rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 22 listopada 2024 r. Obecnie „teren ogrodów działkowych” został wskazany w profilu podstawowym wszystkich 13 stref planistycznych, w tym m.in. stref mieszkaniowych, usługowej, gospodarczej, infrastrukturalnej, zieleni i rekreacji, otwartej oraz komunikacyjnej.
Oznacza to, że ROD może zostać przewidziany w przyszłym planie miejscowym niezależnie od tego, do której strefy planistycznej zaliczono dany teren w planie ogólnym.
Sam kolor strefy na mapie albo jej nazwa nie wystarczają więc do wniosku, że ogród ma zostać zlikwidowany.
Czy to oznacza, że plan ogólny nie ma żadnego znaczenia dla ROD?
Nie. Jego znaczenie jest jednak inne niż bezpośrednia likwidacja ogrodu.
To, że teren ogrodów działkowych jest dopuszczalny we wszystkich strefach, nie oznacza, że w każdej z nich ROD musi zostać zachowany bezterminowo. Profile poszczególnych stref obejmują również inne sposoby zagospodarowania. Przykładowo w strefie komunikacyjnej mogą być przewidziane tereny dróg, kolei lub usług transportowych, a w strefie gospodarczej — tereny produkcji.
Plan ogólny może więc tworzyć ramy do późniejszego uchwalenia planu miejscowego przewidującego dla danego obszaru inne przeznaczenie. Sam nie likwiduje ROD, ale może być wczesnym etapem zmiany polityki przestrzennej gminy.
Dlatego działkowcy i stowarzyszenie ogrodowe powinni interesować się projektem już na etapie prac nad planem ogólnym.
Kiedy rzeczywiście może pojawić się problem?
Szczególne znaczenie może mieć sytuacja, w której dla terenu ROD obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidujący przeznaczenie niezgodne z dalszym funkcjonowaniem ogrodu.
Art. 19 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych odwołuje się właśnie do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a nie do planu ogólnego.
Jeżeli stowarzyszenie ogrodowe nabyło prawo do nieruchomości nieodpłatnie, właściciel gruntu może żądać likwidacji ROD, gdy funkcjonowanie ogrodu jest sprzeczne z obowiązującym miejscowym planem. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że zgodność albo sprzeczność z MPZP jest w tym przypadku jedną z kluczowych przesłanek zastosowania szczególnego trybu likwidacji.
Najważniejsze jest więc to, że sam plan ogólny nie stanowi automatycznej podstawy żądania likwidacji w tym trybie.
Czy uchwalenie niekorzystnego planu miejscowego od razu likwiduje ogród?
Również nie.
Nawet wejście w życie planu miejscowego przewidującego inne przeznaczenie terenu nie oznacza, że ogród przestaje istnieć następnego dnia.
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przewiduje, że tereny, których przeznaczenie zmienia plan miejscowy, mogą być co do zasady wykorzystywane w sposób dotychczasowy do czasu ich zagospodarowania zgodnie z planem, chyba że sam plan stanowi inaczej.
Dodatkowo ustawa o ROD przewiduje odrębną procedurę likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego. Niezgodne przeznaczenie w MPZP może zatem otworzyć drogę do podjęcia działań likwidacyjnych, ale nie zastępuje wymaganej procedury.
Na jakich zasadach może być zlikwidowany ROD?
Zasady zależą m.in. od tego, na jakiej podstawie stowarzyszenie ogrodowe uzyskało prawo do nieruchomości oraz dlaczego ogród ma zostać zlikwidowany.
Jeżeli prawo do nieruchomości zostało nabyte odpłatnie, art. 19 ust. 1 ustawy o ROD dopuszcza likwidację ogrodu wyłącznie na cel publiczny w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Jeżeli stowarzyszenie nabyło prawo do nieruchomości nieodpłatnie, właściciel może żądać likwidacji na warunkach określonych w ustawie, w tym w razie sprzeczności funkcjonowania ROD z obowiązującym planem miejscowym.
W tym drugim przypadku właściciel musi przedstawić nieruchomość zamienną oraz propozycję umowy gwarantującej odtworzenie ogrodu i wypłatę odszkodowań. Zawarcie takiej umowy wymaga co do zasady zgody dwóch trzecich działkowców likwidowanego ROD.
Odrębne rozwiązania obowiązują przy likwidacji na cel publiczny oraz w przypadkach regulowanych ustawami szczególnymi.
Co przysługuje działkowcowi przy likwidacji ROD?
Likwidacja ROD to inna sytuacja niż wypowiedzenie umowy konkretnemu działkowcowi z powodu naruszenia regulaminu albo zaległości w opłatach.
Przy likwidacji ustawodawca przewidział szczególne gwarancje. Podmiot likwidujący ma co do zasady obowiązek odtworzenia ROD na nieruchomości nie mniejszej od dotychczasowej oraz odtworzenia urządzeń i budynków odpowiadających tym z likwidowanego ogrodu.
Działkowcom przysługuje odszkodowanie za składniki majątkowe znajdujące się na działce i stanowiące ich własność, a także za utracone prawo do działki, z uwzględnieniem wartości prawa do działki przyznanej w odtworzonym ROD.
Wysokość odszkodowania ustala się na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego na koszt podmiotu likwidującego.
W przypadkach określonych w ustawie działkowiec może również otrzymać działkę zamienną, jeżeli zgłosi takie żądanie w terminie przewidzianym w art. 39 ustawy o ROD.
Więcej o rozliczeniach przeczytasz w poradniku „Ile należy się działkowcowi za altanę i nasadzenia po utracie działki?”.
Co zrobić, gdy projekt planu ogólnego obejmuje teren ROD?
Nie warto wpadać w panikę tylko dlatego, że ogród znalazł się w określonej strefie planistycznej. Najpierw trzeba sprawdzić:
- do jakiej dokładnie strefy zaliczono teren ogrodu;
- czy dla tego terenu obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i jakie przewiduje przeznaczenie;
- czy gmina prowadzi prace nad nowym planem miejscowym;
- czy w uzasadnieniu albo innych materiałach planistycznych pojawiają się informacje dotyczące tego obszaru;
- czy istnieją konkretne plany inwestycyjne dotyczące nieruchomości.
Na etapie sporządzania planu ogólnego prowadzone są konsultacje społeczne. Działkowcy oraz stowarzyszenie ogrodowe mogą zgłaszać swoje stanowisko i argumenty za zachowaniem ogrodu.
Nieuwzględnienie stanowiska nie oznacza jeszcze likwidacji ROD, ale aktywny udział w procedurze może mieć znaczenie dla dalszych decyzji planistycznych.
Nie wystarczy sprawdzić kolor na mapie
Zobaczenie ROD w strefie gospodarczej albo komunikacyjnej nie pozwala jeszcze stwierdzić, że ogród zostanie zlikwidowany. Od zmiany rozporządzenia w 2024 r. teren ogrodów działkowych znajduje się w profilu podstawowym także tych stref.
Znacznie ważniejsze jest ustalenie, czy dla nieruchomości obowiązuje albo jest przygotowywany MPZP przewidujący konkretne inne przeznaczenie oraz czy podjęto już działania zmierzające do likwidacji ogrodu.
Jeżeli obawiasz się utraty prawa do działki z innego powodu, sprawdź również poradnik „Kiedy zarząd ROD może wypowiedzieć prawo do działki — i jak się bronić?”.
Najważniejsze zasady
- Plan ogólny gminy nie powoduje automatycznej likwidacji ROD.
- Nie prowadzi sam przez się do wygaśnięcia prawa do działki.
- Nie uchyla obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
- Od końca 2024 r. tereny ogrodów działkowych są uwzględnione w profilu podstawowym wszystkich 13 stref planistycznych.
- ROD nie musi znajdować się wyłącznie w strefie zieleni i rekreacji.
- Samo umieszczenie ogrodu w strefie gospodarczej albo komunikacyjnej nie jest decyzją o likwidacji.
- Szczególny tryb z art. 19 ust. 2 ustawy o ROD wiąże się ze sprzecznością funkcjonowania ogrodu z obowiązującym MPZP, a nie z planem ogólnym.
- Nawet niekorzystny plan miejscowy nie likwiduje ROD automatycznie — konieczne są dalsze czynności prawne.
- Przy ustawowej likwidacji działkowcom przysługują gwarancje, w tym odszkodowanie, a w określonych przypadkach także działka zamienna.
← Poradnik ROD